Buzağıda sindirim ve ishal

Buzağının sindirim sistemi nasıl gelişir?

Yeni doğan buzağı tek midelidir: emdiği süt, özofagus oluğu denen bir kanaldan işkembeyi atlayarak şirdene gider. İşkembe, buzağı başlangıç yemi ve su almaya başladığında gelişir; kesif yemden oluşan bütirik asit işkembe duvarındaki emici papillaların büyümesini uyarır. Bu yüzden ilk haftadan itibaren temiz su ve başlangıç yemi sunmak sütten kesimin temelidir.

Ağız sütü: buzağının ilk aşısı

Buzağı anne karnında antikor almaz; bağışıklığını ağız sütünden alır. Bağırsak, doğumdan hemen sonra antikorları büyük moleküller halinde emebilir; bu yetenek saatler içinde azalır ve yaklaşık 24 saatte büyük ölçüde kapanır¹⁷. Hedef: ilk 2 saatte canlı ağırlığın %10–12’si kadar (Holstein buzağıda ~4 litre), kaliteli (Brix %22 ve üstü) ve temiz ağız sütü. Yeterliliği ilk haftada kan IgG ya da serum toplam proteiniyle ölçülür; IgG’nin 10 g/L altında kalması yüksek ölüm oranıyla ilişkilidir¹⁶.

Buzağı ishali

Yeni doğan buzağı ishali dünyada buzağı hastalık ve ölümlerinin başlıca nedenidir. İshalli buzağıların dışkı mikrobiyotası sağlıklı yaşıtlarından belirgin biçimde ayrılır; ağız sütü, pre- ve probiyotikler bu dengeyi desteklemek için araştırılıyor¹⁸. Etkenlerin yaşa göre dağılımı yol gösterir: ilk günlerde E. coli, 1–3. haftada rotavirüs, koronavirüs ve Cryptosporidium.

Asıl tehlike sıvı ve elektrolit kaybıdır. Gözün çukura kaçması, deri kıvrımının geç düzelmesi, emme refleksinin zayıflaması ve ayakta duramama sıvı kaybının derecesini gösterir. Sıvı açığı kabaca canlı ağırlık × kayıp oranıyla hesaplanır; 45 kg’lık buzağıda %8 kayıp yaklaşık 3,6 litre demektir.

Sütten kesim

Buzağı genellikle 8 haftalık civarında ve üst üste 3 gün yaklaşık 1 kg başlangıç yemi yiyebildiğinde sütten kesilir. Sütü 7–10 günde kademeli azaltmak ve bu haftaya aşı, sökme, yer değiştirme gibi başka stresleri yığmamak geçişi kolaylaştırır.